ომით გაძვირებული საწვავი ამერიკულ გადაზიდვებში დამატებით გადასახადად გადაიქცა — და ზოგ კომპანიას მოგებაც გაუზარდა

ირანის ომის გამო გაძვირებულმა საწვავმა აშშ-ში გადაზიდვის დანამატები მკვეთრად გაზარდა. Reuters-ის ანალიზით, ზოგი რკინიგზა და საკურიერო კომპანია ამ გადასახადით მხოლოდ დამატებით ხარჯს კი არ იფარავს, არამედ მოგებასაც ზრდის — საბოლოო ფასი კი ბიზნესსა და მომხმარებელს გადაეცემა.

საწვავის დანამატი ძირითადი გადაზიდვის ფასზე დამატებული პროცენტია. წესით, როცა დიზელი ძვირდება, კომპანია სხვაობას ამ გზით იბრუნებს, ხოლო გაიაფებისას დანამატიც უნდა შემცირდეს. რეალურ კონტრაქტებში ფორმულა ხშირად რთულია და კლიენტს იმის შემოწმება უჭირს, ემთხვევა თუ არა გადასახადი ნამდვილ ხარჯს.

აშშ-ის რკინიგზები საწვავის ხარჯსა და დანამატის შემოსავალს რეგულატორს აცნობებენ. Union Pacific-მა მეორე კვარტალში დანამატით საწვავზე დახარჯულზე 91.1 მილიონი დოლარით მეტი მიიღო; კომპანიის მოგებაზე დადებითი გავლენა 83.2 მილიონ დოლარს, ანუ აქციაზე 14 ცენტს შეადგენდა. ეს ყველაზე მკაფიო საჯარო მაგალითია.

UPS და FedEx აცხადებენ, რომ საწვავის დანამატი მათი მთლიანი მოგების მთავარი მამოძრავებელი არ არის. თუმცა AFS Logistics-ის შეფასებით, ყოველდღიურ ამანათზე UPS-ის დანამატი დაახლოებით 9%-დან 24.25%-მდე გაიზარდა იმ პერიოდთან შედარებით, როცა დიზელის საშუალო ფასი მსგავს დონეზე იყო. FedEx-ის მაჩვენებელიც 23.75%-ს აღწევდა.

პრობლემა მთელ მიწოდების ჯაჭვს ეხება. მწარმოებელი, მაღაზია და მცირე ბიზნესი უფრო ძვირად გზავნის საქონელს, შემდეგ კი ხარჯს პროდუქტის ფასში ამატებს. მომხმარებელი დანამატს ცალკე ქვითარში შეიძლება ვერ ხედავდეს, მაგრამ მას საკვების, ტანსაცმლისა და ონლაინ შეკვეთის ფასში იხდის.

საზღვაო გადაზიდვაშიც ანალოგიური დაძაბულობაა. ომმა მარშრუტები და საწვავი გააძვირა, თუმცა შეზღუდულმა სატრანსპორტო სიმძლავრემ გადამზიდავებს ფასის გაზრდის დამატებითი ძალა მისცა. ამიტომ ერთი და იგივე გადასახადი შეიძლება ერთდროულად ხარჯის ანაზღაურებაც იყოს და ბაზრის დეფიციტით მიღებული დამატებითი მოგებაც.

მოკლე შეჯამება: საწვავის დანამატი ომის დროს ტრანსპორტის ნამდვილ ხარჯს ნაწილობრივ ფარავს, მაგრამ რამდენიმე კომპანიის მონაცემი აჩვენებს, რომ შემოსავალი ზოგჯერ ხარჯის ზრდას აღემატება. ეს სხვაობა მიწოდების ჯაჭვში ბიზნესსა და საბოლოოდ მომხმარებელს აწვება. გამჭვირვალე ფორმულა, საწვავის ფასის დაცემისას ავტომატური შემცირება და რეგულატორისთვის შედარებადი მონაცემი აუცილებელია, რათა დროებითი კრიზისული გადასახადი მუდმივ მოგების წყაროდ არ გადაიქცეს.