OpenAI აშშ-ისთვის 5%-იანი წილის გადაცემას განიხილავს — AI-ის მოგება საჯარო ფონდში შეიძლება გადავიდეს

OpenAI აშშ-ის მთავრობას კომპანიის დაახლოებით 5%-იანი წილის გადაცემის იდეას ადრეულ ეტაპზე განიხილავდა. წინადადება ჯერ შეთანხმება არ ყოფილა და მისი განხორციელება კონგრესის ახალ კანონსაც შეიძლება საჭიროებდეს. მთავარი იდეაა, რომ ხელოვნური ინტელექტისგან შექმნილი უზარმაზარი ღირებულების ნაწილი მხოლოდ კერძო ინვესტორებს კი არა, საზოგადოებასაც ეკუთვნოდეს.

Guardian-ის მიერ Financial Times-ზე დაყრდნობით გავრცელებული ცნობით, სემ ალტმანი ამ საკითხზე პრეზიდენტ დონალდ ტრამპთან, ვაჭრობის მდივან ჰოვარდ ლუტნიკთან და ფინანსთა მდივან სკოტ ბესენტთან საუბრობდა. განხილვა მხოლოდ OpenAI-ს არ ეხებოდა: იდეის ერთ-ერთი ვერსიით, სხვა დიდი ამერიკული AI კომპანიებიც მსგავს წილს საჯარო საინვესტიციო ფონდს გადასცემდნენ. Anthropic-ის, Google-ისა და Meta-ს თანხმობა იმ ეტაპზე დადასტურებული არ ყოფილა.

საჯარო ფონდი სახელმწიფოს მიერ მართული საინვესტიციო სტრუქტურაა, რომელიც აქტივებს ფლობს და მათი მოგება მოქალაქეების ან ეროვნული მიზნებისთვის გამოიყენება. მაგალითად სახელდებოდა Alaska Permanent Fund: ის ნავთობის შემოსავალს აქციებსა და სხვა აქტივებში აბანდებს და შტატის მცხოვრებლებს პერიოდულად დივიდენდს უხდის. AI-ის შემთხვევაში მსგავსი მოდელი მოქალაქეს ტექნოლოგიური ზრდის ნაწილთან დააკავშირებდა, მაშინაც კი, თუ თავად აქციებს არ ფლობს.

წილის ეკონომიკური მნიშვნელობა კომპანიის საბოლოო შეფასებაზეა დამოკიდებული. OpenAI და Anthropic ბირჟაზე გასვლისთვის ემზადებოდნენ და ზოგი ინვესტორი მათ ღირებულებას $1 ტრილიონზე მეტად აფასებდა. ასეთ შეფასებაზე 5% დაახლოებით $50 მილიარდს უდრის, თუმცა ეს მხოლოდ პირობითი გათვლაა: კერძო კომპანიის სავარაუდო შეფასება ნაღდი ფული არ არის და IPO-ს დროს შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს.

იდეას პოლიტიკური მიზანიც აქვს. AI კომპანიებს ვაშინგტონთან ურთიერთობა სჭირდებათ, რადგან მთავრობა წყვეტს ექსპორტის კონტროლს, ეროვნული უსაფრთხოების მოთხოვნებს, სახელმწიფო შესყიდვებსა და მონაცემებზე წვდომის წესებს. საზოგადოების თანამფლობელობამ ინდუსტრიას მხარდაჭერა შეიძლება გაუზარდოს. მეორე მხრივ, სახელმწიფოს წილი აჩენს კითხვებს დამოუკიდებლობაზე: ექნება თუ არა მთავრობას გავლენა პროდუქტზე, კონკურენციასა და იმავე კომპანიის რეგულირებაზე.

სამართლიანი განაწილებაც რთული საკითხია. თუ მხოლოდ რამდენიმე წარმატებული კომპანია გასცემს წილს, მომავალში ნაკლებად წარმატებული ან ზარალიანი ინვესტიციაც საზოგადოების ფულზე აისახება. საჭიროა გამჭვირვალე მმართველობა, დამოუკიდებელი საბჭო, მკაფიო წესი იმის შესახებ, ვინ იღებს სარგებელს და აკრძალვა, რომ პოლიტიკური ხელმძღვანელი აქტივს პირადი მიზნისთვის იყენებდეს. მხოლოდ „სახალხო წილის“ სახელწოდება მოქალაქისთვის რეალურ სარგებელს ავტომატურად არ ქმნის.

მოკლე შეჯამება: OpenAI-ის 5%-იანი საჯარო წილის იდეა ცდილობს AI-ის კერძო მოგება საზოგადოებრივ სარგებელს დაუკავშიროს. მასშტაბი შეიძლება ათეულობით მილიარდ დოლარს აღწევდეს, მაგრამ განხილვა ჯერ კონცეპტუალური იყო და არც გარიგება, არც სხვა კომპანიების მონაწილეობა დადასტურებული არ ყოფილა. პროექტის რეალური ღირებულება დამოკიდებული იქნება ფონდის დამოუკიდებლობაზე, მოქალაქისთვის სარგებლის განაწილებაზე და იმაზე, შეძლებს თუ არა სახელმწიფო ერთდროულად იყოს აქციონერი და სამართლიანი მარეგულირებელი.