„სუპერ“ ელ-ნინიომ სურსათის ფასის შოკი 2028 წლამდე შეიძლება გააგრძელოს

მსოფლიო სურსათის ბაზარი ახალი კლიმატური შოკისთვის ემზადება. აშშ-ის ოკეანისა და ატმოსფეროს სააგენტოს შეფასებით, 2026 წლის ბოლოს წყნარი ოკეანის ზედაპირის ტემპერატურის ნორმაზე 2 გრადუსზე მეტად აწევის ალბათობა 63% იყო. ასეთი ძლიერი, ე.წ. „სუპერ“ ელ-ნინიო ზოგ რეგიონს გვალვას, სხვას კი ჭარბ ნალექს მოუტანს და მოსავალს ერთდროულად რამდენიმე ქვეყანაში შეიძლება დაარტყას.

ელ-ნინიო წყნარი ოკეანის პერიოდული დათბობაა, რომელიც ჰაერისა და წვიმის მოძრაობას მსოფლიოს მასშტაბით ცვლის. ის თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ყველა მოსავალი აუცილებლად განადგურდება. საფრთხე ისაა, რომ დიდ მწარმოებელ რეგიონებში ცუდი ამინდი ერთ დროს შეიძლება დაემთხვეს: ნაკლები ბრინჯი, ხორბალი, შაქარი ან ყავა კი საერთაშორისო ფასს ზრდის და იმპორტზე დამოკიდებულ ქვეყანას უფრო ძვირ საკვებს უტოვებს.

Goldman Sachs-ის მოდელში გლობალური სასოფლო-სამეურნეო საქონლის ფასი 15.8%-ით შეიძლება გაიზარდოს. ევროზონაში სურსათის ინფლაციაზე სრული გავლენა დაახლოებით 1.3 პროცენტული პუნქტი იქნებოდა და ეფექტი 2028 წლის მეორე ნახევრამდე გაგრძელდებოდა. სხვა სცენარში საკონსულტაციო კომპანია Risilience გლობალური სოფლის მეურნეობის წარმოების 14.3%-იან დარტყმასა და 342 მილიარდი დოლარის დაკარგულ გამოშვებას ითვლიდა.

ეს რიცხვები პროგნოზის სცენარია და არა უკვე დამდგარი ფაქტი. რეალური შედეგი დამოკიდებულია მოვლენების ძალაზე, ხანგრძლივობაზე, მარაგზე და ქვეყნების რეაქციაზე. თუმცა ინდოეთის ზოგ რეგიონში ჩვეულებრივი ნალექის მხოლოდ 25–50% დაფიქსირდა, რაც ხორბალს, ბრინჯსა და შაქრის ლერწამს რისკს უქმნიდა. ყველაზე დაუცველი საქონლის — ბრინჯის, პალმის ზეთის, შაქრისა და ყავის — ფასი მძიმე სცენარში 50–100%-ითაც შეიძლება გაზრდილიყო.

ფასის მატება ყველგან ერთნაირად არ გადადის. სუპერმარკეტს მარაგი და გრძელვადიანი კონტრაქტი დროებით იცავს; გადამამუშავებელ კომპანიას შეიძლება ინგრედიენტის შეცვლა ან შეფუთვის შემცირება დასჭირდეს; დაბალშემოსავლიანი ოჯახი კი შემოსავლის დიდ ნაწილს საკვებზე ხარჯავს და დარტყმას ყველაზე სწრაფად გრძნობს. ცენტრალური ბანკისთვის პრობლემა ისაა, რომ საპროცენტო განაკვეთი წვიმას ვერ მოიყვანს — მხოლოდ მეორე ტალღის, ხელფასისა და სხვა ფასების ზრდის შეზღუდვა შეუძლია.

მოკლე შეჯამება: „სუპერ“ ელ-ნინიოს რისკი ჯერ გარანტირებული კრიზისი არ არის, მაგრამ შესაძლო მასშტაბი იმდენად დიდია, რომ მთავრობამ და ბიზნესმა წინასწარ უნდა იმოქმედონ. მარაგის დივერსიფიკაცია, რამდენიმე მომწოდებელი, მოსავლის დაზღვევა და დაუცველი ოჯახების მიზნობრივი დახმარება ზარალს ამცირებს. შემდეგი თვეების ზღვის ტემპერატურა, ინდოეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ნალექი და ძირითადი მოსავლის პროგნოზი გვაჩვენებს, იქცევა თუ არა გაფრთხილება რეალურ ფასის შოკად.